Financieel misbruik ouderen

Financieel misbruik bij ouderen komt vaker voor dan je denkt. Heb je het idee dat er iets niet klopt bij een ouder familielid of bekende? Of ben je zelf slachtoffer van financieel misbruik? Herken de signalen en praat erover. Zo kun je het misbruik stoppen.

Wat is financieel misbruik van ouderen?

Wanneer iemand uit de naaste omgeving van een oudere, geld en spullen van die oudere gebruikt, zonder dat die persoon daar toestemming voor heeft gegeven, dan noemen we dat financieel misbruik van ouderen.

Bijvoorbeeld, een kleindochter die haar eigen boodschappen betaalt met de pinpas van opa. Een behulpzame vriend die waardevolle of dierbare spullen meeneemt uit het huis van de oudere. Of een zoon die zijn moeder dwingt het testament te wijzigen. Financieel misbruik begint vaak klein, maar wordt meestal snel groter

Ouderen hebben vaak hulp nodig voor het bijhouden van hun geldzaken. Zeker nu dat steeds meer digitaal gaat. Een familielid of goede bekende kan hen daarbij helpen. In de meeste gevallen gaat dat gelukkig goed. Toch komt financieel misbruik het meest voor van alle soorten ouderenmishandeling.

Hoe kan ik financiële uitbuiting herkennen?

Soms heb je het idee dat iets aan de hand is. Bijvoorbeeld als de oudere niet goed kan uitleggen waarom er veel geld gepind is. De meeste ouderen praten er liever niet over dat ze financieel uitgebuit worden. Ze schamen zich ervoor. Of zijn afhankelijk van de persoon die hen uitbuit. Financieel misbruik kan daardoor lang verborgen blijven. Daarom is het belangrijk te letten op signalen van financieel misbruik.

Let op signalen bij het slachtoffer

Deze situaties kunnen het gevolg zijn van financieel misbruik:

  • geld en waardevolle spullen die uit huis verdwijnen
  • plotseling te weinig geld hebben
  • niet goed kunnen uitleggen waarom veel geld is gepind
  • niet meer op tijd betalen van huur, energie of andere rekeningen
  • schuldeisers of incassobureaus aan de deur
  • huis en kleding niet meer schoon
  • weinig eten in huis

Als je 1 of meer van deze signalen herkent, dan is het nog niet zeker dat er iets ergs aan de hand is. Het kan ook komen doordat de oudere niet meer goed voor zichzelf kan zorgen of geestelijk achteruitgaat. Het is daarom belangrijk rustig in gesprek te gaan met de oudere of met mensen in de omgeving van het slachtoffer. Zo kom je erachter of je zorgen kloppen.

Let op signalen bij de pleger

Ook aan het gedrag van de pleger kun je financieel misbruik herkennen: 

  • iemand die aandringt op een wijziging van het testament
  • de oudere of persoon die de oudere helpt wil geen informatie geven over de financiële situatie
  • als je praat over de vermoedens, wordt de vermoedelijke pleger boos of gaat tegenwerken
  • de persoon die de oudere helpt bij geldzaken heeft zelf financiële problemen of een verslaving

Er is niet altijd kwade wil in het spel. Met een gesprek zet je een eerste stap om het financieel misbruik te stoppen. De pleger kan zich schamen dat het misbruik uit de hand is gelopen. Of kan dan pas beseffen dat zij of hij geen recht heeft op het geld of de spullen van de oudere.

Hoe kan ik financieel misbruik melden?

Vermoed je financieel misbruik in je omgeving? Of ben je zelf slachtoffer van financiële uitbuiting? Blijf daar niet alleen mee rondlopen. Er zijn verschillende hulpverleners met wie je je zorgen kunt delen. 

Bij deze organisaties kun je hulp en advies vragen:

Veilig Thuis

Bel Veilig Thuis op 0800-2000 voor advies en hulp (24/7 bereikbaar). Of chat (ma t/m vr 09:00 - 17:00).

ANBO Telefoonlijn

Bel voor een luisterend oor of praatje de Telefoonlijn van de Algemene Nederlandse Bond voor Ouderen (ANBO): 0348 - 46 66 66 (ma t/m vr: 09:00 – 17:00).

KBO-PCOB

De Ouderen-Infolijn van de KBO-PCOB staat klaar voor alle senioren op 030-3 400 600 (ma t/m vr 09:00 - 17:00).

NOOM

Ouderen met een migratieachtergrond kunnen ook via 030-3 400 600 (ma t/m vr 09:00 - 17:00) contact opnemen met het Netwerk van Organisaties van Oudere Migranten (NOOM). 

Nationaal Ouderenfonds

Chat met het Nationaal Ouderenfonds: Helpdesk Welkom Online (ma t/m vr: 09:00 - 17:00).

Politie

Bel het landelijke politienummer 0900-8844. Je kunt ook contact opnemen met de wijkagent of langsgaan op het politiebureau. 

Bank of notaris

Financieel misbruik kun je ook melden bij de bank waar het slachtoffer een bankrekening heeft. Of bij een notaris. Afhankelijk van de situatie geven zij advies over wat je het beste kunt doen. Het kan ook dat zij zelf onderzoek gaan doen. 

De Luisterlijn

Voor een luisterend oor of gesprek: bezoek deluisterlijn.nl of bel 0900-0767 (24/7 bereikbaar).

113.nl

Denk je eraan om jezelf pijn te doen, of aan zelfmoord? Bel 0900-0113 of chat met vrijwilligers op 113.nl (24/7 bereikbaar).

Werk je met ouderen en vermoed je financieel misbruik?

Gebruik dan de meldcode Huiselijk geweld. In 5 stappen kun je bepalen of je voldoende hulp kunt bieden of organiseren voor oudere persoon, of dat je de situatie moet melden bij Veilig Thuis. Het gebruik van de meldcode is verplicht als je werkt in de sectoren

  • gezondheidszorg;
  • onderwijs;
  • kinderopvang;
  • maatschappelijke ondersteuning;
  • jeugdhulp;
  • justitie.

Hoe kan ik financieel misbruik voorkomen?

Om financieel misbruik bij ouderen te voorkomen, is het belangrijk om de zorg voor geldzaken te regelen als de oudere nog fit is. De bank, notaris of het sociaal loket van de gemeente kunnen je daarbij helpen.

Dit zijn enkele mogelijkheden waarmee je misbruik kunt voorkomen:

  • een testament opstellen bij de notaris. Daarin staat wie geldzaken mag regelen als de oudere dat zelf niet meer kan.
  • afspraken maken met de bank over de pinpaslimiet of een aparte rekening voor boodschappen.
  • bekijk of bestel de informatiebox Financieel veilig ouder worden. Daarin vind je allerlei informatie om financieel misbruik te voorkomen.
  • mentorschap, bewind of curatele regelen als de oudere zelf niet meer goed voor geldzaken kan zorgen. Bekijk de informatie over deze beschermingsmaatregelen op Rijksoverheid.nl.
     

Twijfel je over signalen?

Vraag en antwoord

Is financiële uitbuiting strafbaar?

Financiële uitbuiting of financieel misbruik is een strafbaar feit. Dat betekent dat je aangifte daarvan kunt doen bij de politie. Een aangifte kun je niet anoniem doen.

Kan ik financieel misbruik anoniem melden?

Je kunt zonder je naam te noemen bij Veilig Thuis je vermoedens van financieel misbruik vertellen. De oudere of de familie komt dus niet te weten dat je hebt gebeld met Veilig Thuis.